Prag’ın yaklaşık 125 km batısında, Almanya sınırına doğru konuşlanan bir kaplıca kenti Karlovy Vary. 14. yüzyılda kurulmuş ve adının anlamı ‘Kralın Banyosu’. Karlsbad, eski ve Almanca adı olarak hala karşımıza çıkabiliyor. Karlovy Vary için bir kartpostal kent yakıştırması yapılıyor ki bunu oldukça haklı buldum gezdiğimde. Şehir merkezi çok güzel tasarlanmış, mimari olarak göze hitap eden pastel renklerde bir tasarım tarzını hissediyorsunuz. Elit ve refah düzeyi yüksek bir kent olan Karlovy Vary Avrupa’nın en zengin kaplıca kaynaklarına sahip kentlerinden biri.
80’in üzerinde kaynağa sahip olan şehre Beethoven, Chopin, Goethe gibi ünlü isimler kaplıca ziyaretlerinde bulunmuş. Orta çağdan itibaren Avrupa’nın şifa arayan elitlerini ve aristokrasisini kendine çeken Karlovy Vary’nin benim açımdan önemi ise, Büyük Atatürk’ün 1918’in temmuz ayında 27 gün kadar böbrek sorunu nedeniyle burada tedavi görmüş ve yaşamış olmasıdır.
Atatürk ve Karlsbad Anıları
Atatürk burada Carlsbad Plaza Otel’de konaklıyor ve buradaki hatıralarını ‘Karlsbad’da Geçen Günlerim’ başlığıyla günlüğüne not ediyor, bu defter daha sonra manevi kızı Afet İnan tarafından ‘Atatürk’ün Karlsbad Hatıraları’ adıyla yayınlanıyor.
Görseller: Atatürk’ün Karlovy Vary’de Konakladığı Otel, Carlsbad Plaza. Kaynak: Yazarın Arşivi
Atatürk’ü muayene eden ve tedavi sürecini yöneten Dr. Vermer uygulayacağı tedaviyi ve alacağı ilaçları kendisine açıklıyor. Günlük rutin, yenilecek içilecek şeylerin saatleri, istirahat saatleri program halinde kendisine veriliyor. Atatürk Karlsbad’da genellikle Fransızca konuşuyor, hatıralarının çoğunu Fransızca kaleme alıyor, ayrıca Almanca dersler de alıyor. Toplumsal hayata, memleket meselelerine ve Karlsbad’da tanıştığı Türk ailelere dair bilgilere yer verdiği notlarından bazılarını açalım.
Sosyal yaşama dair zihninde tasarladığı devrimi bir anda uygulamaktan söz ediyor. Kadınların toplumsal yaşamda geri kalmaları konusunda cesur davranılması gerektiğini, kadınların gerçek bilgi ve sanattan paylarını almaları gerektiğini not ediyor. Atatürk’ün bu fikirlerini hatırlayanlarınız olacaktır. Evet, Büyük Atatürk bu düşüncelerini Karlovy Vary (Karlsbad)’de olgunlaştırmış.
Görseller: Rehberli Karlovy Vary Turumuzdan Kareler. Kaynak: Yazarın Arşivi
Atatürk tedavi süreciyle birlikte sosyal açıdan yoğun bir Karlsbad dönemi geçiriyor. Fransızca ve Almanca dersler alıyor, memleketin durumuna dair sürekli bir düşünce içerisinde notlar alıyor, okuduğu kitaplardan alıntılar yapıyor. Karlsbad’da Cemal Paşa, Mahmud Efendi gibi kişilerle vakit geçiriyor ve konuşmaları günlüğüne yazıyor.
Karlovy Vary merkezine yürüyüş mesafesinde çok güzel ormanlık alanlar ve parklar var. Tepelere doğru yürüyüş alanları mevcut. Buralarda gezerken kim bilir belki de Büyük Ata’nın 1918’de buralarda yürümüş olabileceğini düşünmek bana yüksek bir duygulanım hissettirdi.
Eğer detaylı bir Atatürk biyografisi okuduysanız (okumayanlara önerim Andrew Mango-Atatürk: Modern Türkiye’nin Kurucusu), Atatürk’ün düşünsel ve entelektüel altyapısının uzun yıllar boyunca şekillendiğini, kararlılığının arkasında aslında bütün bir hayat deneyiminin olduğunu anlarsınız. Karlsbad günlüklerinde Atatürk’ün nazik, kibar ve öğrenme meraklısı olduğunu, insanlarla sohbet etmekten keyif aldığını ve çok okuduğunu anlıyoruz.
Karlovy Vary’yi ziyaretinizde konakladığı otelin önündeki yola uzun uzun bakın. Bir milletin kurtarıcısı Büyük Ata’nın bir zamanlar burada yürüyüşler yaptığını anımsayacak, modern Türkiye’ye dair bazı şeylerin belki de burada şekillendiğini düşünecek ve kent meydanına doğru hafifçe gülümseyerek bunları hissedeceksiniz.
19 Mayıs 2026 tarihinde yayınlanan bu yazımızda Ata’mızı ve tedavi gördüğü bu güzel Avrupa kentini anmış olalım. Kültürle kalın..
