Bir filmi izledikten sonra çekildiği yeri arattığınız oldu mu? Ben her seferinde araştırıyorum. Ekranda
gördüğünüz bir sahilin gerçekten var olup olmadığını merak etmiş, hatta oraya gitmenin nasıl
hissettireceğini düşünmüş olabilirsiniz.
Aslında o anda yalnızca güzel bir manzaraya bakmakla yetinmeyip filmin bizde bıraktığı duygunun gerçek dünyada bir karşılığı olduğunu fark ederiz. Sonra da hikâye biter ama mekân aklımızda kalır.
İşte film turizmi biraz böyle başlıyor.
Film Turizmi: Bir Yeri Önce Ekranda Tanımak
Film turizmi denildiğinde akla genellikle insanların çekim noktalarını bulup aynı yerde fotoğraf çektirmesi
geliyor. Bu doğru ama eksik. Çünkü çoğu zaman ziyaret etmek istediğimiz şey, mekânın kendisinden çok
orada anlatılan hikâye.
Bir kale artık yalnızca tarihî bir yapı değildir, sevdiğimiz karakterin sarayıdır. Bir sokak, gerçek
geçmişinden kopmadan kurgusal bir başkentin parçasına dönüşebilir. Sinemanın ilginç gücü de burada: Film endüstrisi bir yeri fiziksel olarak değiştirmeden ona yüklediğimiz anlamı değiştirebilir.
Fakat bu yeni anlam büyüdükçe gerçek yerin kendi hikâyesi geri planda kalabilir. Tam da bu nedenle film
turizmi yalnızca “Bir yapım buraya kaç turist getirdi?” sorusuyla anlatılabilecek kadar basit değildir.
Dubrovnik: Tarihî Bir Kent mi, King’s Landing mi?
Game of Thrones’un King’s Landing’i Dubrovnik, Game of Thrones’tan önce de surları, taş sokakları ve
Adriyatik’e bakan manzarasıyla tanınan bir kentti. Diziye King’s Landing olarak girdiğinde ise onu daha
önce hiç duymamış milyonlarca insanın zihninde yeni bir yer edindi.
Ardından çekim noktalarını kapsayan turlar, hediyelik eşyalar ve sahneleri yeniden canlandıran ziyaretçiler
geldi. Turist rehberleri de klasik kent anlatılarına diziyle ilgili hikâyeleri eklemeye başladı. Bir bakıma dizi,
Dubrovnik’in tarihine açılan yeni bir kapı oluşturdu.
Buraya kadar kulağa oldukça iyi geliyor. Sonuçta daha fazla ziyaretçi, yeni işler ve yerel işletmeler için daha
fazla gelir demek. Ama herkes aynı suru görmek, aynı basamakta durmak ve aynı kareyi çekmek istediğinde işler değişiyor.
Dubrovnik’teki kalabalığın tek nedeni elbette Game of Thrones değil; kruvaziyerler, günübirlik ziyaretler ve
kentin zaten güçlü olan turistik çekiciliği de bunda etkili. Yine de dizi, ilgiyi belirli sokaklara ve yapılara
yönelterek yoğunluğu artırdı. (Visit Dubrovnik – Game of Thrones Çekim Noktaları ve Tematik Turlar,
Reuters – Game of Thrones’un Dubrovnik Turizmine Etkisi)
Favignana Aynı Hikâyeyi Yaşar mı?
Şimdi benzer bir soru Christopher Nolan’ın The Odyssey filminde İthaka’yı canlandıran Favignana için
soruluyor. Sicilya açıklarındaki bu küçük ada; berrak koyları, kayalık kıyıları ve orkinosçulukla şekillenmiş
geçmişiyle filmden önce de kendi hikâyesine sahipti. Fakat artık birçok insan onu ilk kez Odysseus’un
dönmeye çalıştığı ada olarak tanıyor.
Adanın en yüksek noktasındaki Castello di Santa Caterina filmde Odysseus’un sarayına dönüştü. Çekimler sırasında yerel halka iş imkânı sağlanmış ve filmle ilgili kalıcı bir sergi açılması planlanmış. Yani The Odyssey henüz gösterime girmiş olsa da Favignana’nın turistik anlatısına çoktan yerleşmeye başlamış gibi duruyor.
Buradaki mesele turistlerin gelmesi değil. Normalde yaklaşık 3 bin kişinin yaşadığı ve yaz aylarında zaten
on binlerce ziyaretçiyi ağırlayan bir ada için asıl mesele, herkesin aynı koylara ve aynı çekim noktalarına
yönelmesi. Bu yüzden Favignana’da daha fazla turist çekmekten çok, ziyaretleri yılın farklı dönemlerine
yaymak ve gelenlerin adada daha uzun kalmasını sağlamak konuşuluyor.
Dubrovnik’in yaşadıkları düşünülünce bu kaygı pek de gereksiz görünmüyor. Çünkü bir yapımın sağladığı
ün çok hızlı yayılabilir ama küçük bir adanın yolları, kıyıları ve günlük yaşamı aynı hızda büyüyemez. Aynı
zamanda bu ün çok hızlı bir şekilde kaybedilebilir. (Reuters – The Odyssey Sonrası Favignana’da Film
Turizmi). Buna benzer bir örnek daha elimizde var: Leonardo Di Caprio’nun başrolü oynadığı 2000 yapımı Kumsal (The Beach) filmi. Film gösterime girdikten sonra o kadar fazla sayıda turist adayı ziyarete gidiyor ki yetkililer doğal yaşamı ve resifleri koruyabilmek için belirli bir süre turist yasağı koyuyorlar (BBC). Tayland’ın kendi halinde sakin bir adası bir anda gelen fazla sayıda ziyaretçiyi taşıyamaz hale geliyor.
Bir film gerçekten bir adayı değiştirebilir mi? Sanırım değiştirebilir. Ama bence bir çekim yerini gezerken
“Bu sahne nerede çekildi?” sorusunun yanına bir soru daha eklemeliyiz:
“Kamera gelmeden önce burada nasıl bir hayat vardı?”
