Arykanda örenyeri, Antalya’da bana kendimi en iyi hissettiren antik kentlerden birisidir. Arykanda’nın bulunduğu konum ana yolların dışında olduğundan, yaz döneminde bile fazla ziyaretçi almayan dingin ve huzurlu bir Likya şehridir. Antalya’nın Finike ilçesinin Arif köyünde yer alan antik kent, Finike-Elmalı yolunun üzerinde konumlanır. Buradan bir sapakla yukarı doğru uzanan bir yol vardır ve bu yol sizi Arykanda’ya çıkarır. Finike merkezden yaklaşık 30-35 dakikalık bir araç mesafesinde olan kenti turlayan küçük Avrupalı veya Amerikalı turist gruplarını görebilirsiniz.
Sapağın olduğu yerde şelale ve bir ufak yerel pazar vardır. Burada soluklanıp çay içebilir, bir şeyler atıştırabilirsiniz. Arykanda şelalesinden (yerel dilde Aykırtça) termosunuza buz gibi kaynak suyu doldurabilir, şanslıysanız buradan su içmeye gelen dağ keçileri veya geyiklerle göz göze gelebilirsiniz. Ören yerine girerken bir kontrol noktası yok, dolayısıyla henüz Müzekart sistemi aktif değil. Ücret ödemeden giriş yapabiliyorsunuz. Aracınızı koyup hemen keşfe başlayabilirsiniz.
Arykanda’ya gelirken spor veya outdoor ayakkabı, termosta su ve şapkanız hazır olmalı çünkü burası Şahinkaya isimli bir kayalık üzerinde yer alır. Sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde bile soğuk olabilen, rüzgarı bol olan bir yerdir. Şahinkaya, Bey Dağlarının güney yamaçlarında yer alan bir noktadır ve Arykanda yaklaşık 1000 metre rakımdadır. Arykanda, Luvi dilinde Ary-ka-wanda ‘sarp-yüksek kayalığın ucundaki yer’ anlamına gelir ve kentin adı Luvi dilinden gelmektedir.
Kenti keşfederken bazen düz sayılabilecek zeminde, bazen de eğimli yerlerde yürümek durumundayız. Örneğin yamaca yaslanmış Grek tipi tiyatro çok özel bir yapı ve neredeyse hiç zarar görmeden günümüze kadar ulaşmış bir alan. Tiyatronun hemen arkasında stadion yer alıyor. Tiyatro ve stadiona ulaşabilmek için biraz yukarı tırmanan patikayı takip ediyorsunuz. Stadion, Arykanda’da spor müsabakalarının yapıldığı yerdir, tek taraflı ve üç basamaklı bir tribüne sahiptir.
Arykanda bir doğal cennet, bir dağ yamacı. Burada yürüyüş yaparken sessiz ve dikkatli olun. Rüzgarları ve kentin binlerce yıldır fısıldadıklarını hissedeceksiniz, göz mesafenizde ama temkinli olup sizinle mesafesini koruyan ürkek geyikleri görmek çok eşsiz bir duygu. Kent, Helenistik ve Roma dönemlerinden daha öncesine tarihleniyor. Arkeolojik bulgular kenti MÖ 2000’lere tarihlendiriyor. Ama genel olarak bugün ayakta kalan yapıların ağırlıkla Roma ve Helenistik dönem yapıları olduğunu söylemekte yarar var. Altın çağını Roma döneminde yaşamış olan Arykanda MS 3. yüzyılda büyük bir depremde hasar alıp terk edilmiş. Birçok Anadolu antik kenti gibi Bizans döneminde de varlığını sürdürüp bir piskoposluk merkezi olarak yaşamına devam etmiş.
Hamam bölümü tam teşekküllü bir Roma hamamı ve üç bölümden oluşuyor. Tepidarium (ılık), Caldarium (sıcak) ve Frigidarium (soğuk) odalarına sahip olan Arykanda hamamları Roma mühendisliğine ait ısıtma sistemi olan hipokaust sistemiyle ısıtılıyordu. Hipokaust sisteminde sıcak hava fırından çıktıktan sonra hipokaust kanalları boyunca dolaşıyor. Bu gelişmiş mimari ve mühendislik becerilerini Roma İmparatorluğu’na borçluyuz. Hamam bölümünde ayrıca bir soyunma odası ve spor alanı (palaestra) bulunmaktadır.
Arykanda kazıları 55 yılı aşkın bir zamandır devam etmektedir. Prof. Dr. Cevdet Bayburtluoğlu‘nun 1969 yılında başlattığı ve 35 sene başkanlığını yaptığı kazılar Arykanda’nın gün yüzüne çıkmasını sağladı. Buradan rahmetli hocamızı saygıyla anmış olalım. 2013 yılında kaybettiğimiz Cevdet hocamızın Lykia ve Arykanda kitaplarını meraklılara öneriyorum. Cevdet Bayburtluoğlu, Ekrem Akurgal kuşağından sonra ülkemizin yetiştirdiği ‘ikinci kuşak’ arkeologlardandır. Bayburtluoğlu, Ekrem hocanın öğrencisidir ve bir Likya uzmanıdır. İkili 1950’lerde Ekrem Akurgal’ın Foça kazılarında tanışmıştır.
Tiyatro, Agora, Stadion, Hamam alanları, Bouleterion (meclis binası), Odeon, ticari dükkanlar, tapınak, Roma evleri ve mezar alanları bugün görebildiğimiz alanlar. Bunların dışında giriş bölümünde mozaiklerin olduğu bir bölüm sizleri karşılıyor ve taban mozaiklerini görebiliyorsunuz. Kentin arkeolojik alanlarının dışında yerel çobanların hayvanlarını otlattığı yerleri ve gezen sürüleri görebilirsiniz. Burası aktif yaşamın devam ettiği Arif köyünün hala bir parçası ve bu his Arykanda’yı eşsiz kılıyor.
Yolunuz Elmalı ve Finike civarından geçerse veya Antalya’dan Kaş’a gidiyor iseniz Arykanda’ya mutlaka uğrayın. Yazın ayrı, kışın ayrı güzel olan bu antik kente doyurucu bir ziyaret için 1-2 saat yeterli olacaktır. Geziyle kalın.
Fotoğraflar: Yazarın Arşivi
