Çatalhöyük Konya merkezden 45 km uzaklıkta ve 45-50 dakika araç mesafesinde bir yer. Kolay ve dümdüz bir yolu var, giriş müzekartla yapılıyor, giriş-çıkış saatlerini dikkate almakta yarar var. Burayı görmek için Konya’da bir gece konakladım, kesinlikle buna değer. Nevşehir ve Konya civarı olan bütün gezilerinize Çatalhöyük planlamasını dahil etmenizi öneriyorum. Türkiye’de gördüğüm en iyi ve modern müzeyi burada gördüm açıkçası. Çok güzel dizayn edilmiş, dijital ekipmanlarla zenginleştirilmiş bir müze ve derin bir deneyim sunuyor.
Çatalhöyük dünyanın en önemli neolitik merkezlerinden birisi ve MÖ 7000’li yıllara tarihleniyor. İnsanların yerleşik yaşama geçisinin bir anda gerçekleşmediğini biliyoruz. Bu süreç hiyerarşik sınıfların olmadığı toplumda aşama aşama gerçekleşmiş. Yerleşik yaşama geçişteki sosyal organizasyonu, iş bölümünü, ritüelleri güzel biçimde görebiliyorsunuz. Ev mimarisi bitişik, dip dibeler ve evlere giriş tavandaki delikten yapılıyor, kapısızlar. Duvarlarda geometrik desenler, hayvan motifleri var; örneğin anadolu parsı imgesini bazı evlerin duvarlarında görebiliyoruz. Ölülerini oturdukları evlerin altına gömüyorlar, sakat ve yaşlılara bakıyorlar. O dönemin dini ve ritüelistik örüntülerini zihninizde canlandırabiliyorsunuz müzeyi gezerken. Çatalhöyük UNESCO Miras Listesinde (2012) yer aldığından ziyaretçi sayısı oldukça yüksek.
Evlerdeki odalarda ocaklar ve sedirler göze çarpıyor, buralardaki yaşamı hayal edebiliyorsunuz. Duvarlar sıvalı ve çeşitli motiflerle, av ve dans sahneleriyle, geometrik desenlerle, insan ve hayvan resimleriyle bezeli. Evlerin odalarında kerpiç sedirler bulunuyor ve etleri güneşte kurutulan ölüler bu kerpiç sedirlerin içerisine gömülüyormuş. Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal Çatalhöyük’ten ‘yeryüzünün ilk parlak uygarlığı’ olarak söz eder ve o dönem insanlarının yarattığı sanat eserlerine hayranlığını belirtir.
Evlerin arasında tapınak odası bulunuyor ve buralarda boğa başı veya boynuzu gömülü oluyordu. Bu durum tarımla birlikte boğaya tapma inancının başlamış olabileceğini gösteriyor. Eski inanç ritüelleri ve kültler açısından inanılmaz bir yer olan Çatalhöyük bence ülkemizin en önemli üç kültürel miras noktası arasında. Bugünlerde Urfa’daki Göbeklitepe ve Karahantepe (https://tastepeler.org/ ) Anadolu’nun neolitik devrimini vurgulayan popüler yerler; insanların dikkatini çektiler. Dolayısıyla Çatalhöyük ve neolitik döneme katkıları daha dikkatle okunmalı diye düşünüyorum. Geziyle kalın..
